Η Εθνεγερσία του 1821 και η Κύπρος

Link
  • Η Εθνεγερσία του 1821 ήταν μια μάχη ζωής και θανάτου για εθνική αναγέννηση και ελευθερία

Εάν αναλογισθεί κανείς τους όρους, εσωτερικούς και διεθνείς, κάτω από τους οποίους διεξήχθη, μοιάζει με ένα απίστευτο θαύμα.

Το έθνος κινδύνευσε με γενική σφαγή, πραγματική γενοκτονία, ως αντίδραση στην επανάσταση του

Ethne 1aΗ σύγκρουση προσελάμβανε, εκ των πραγμάτων, και θρησκευτικό χαρακτήρα, πέρα από τον εθνικό, γιατί η οθωμανική τυραννία ήταν ταυτοχρόνως θεοκρατικό ισλαμικό καθεστώς και καταπίεζε εξίσου έθνος και θρησκεία.

Γι’ αυτό και ο αγώνας των Ελλήνων – ραγιάδων ήταν αγώνας υπέρ πίστεως και πατρίδος.

Η Κύπρος στο μακρύ διάστημα της τουρκοκρατίας αλλά και στα χρόνια της επανασύστασης, ως φυσικό σύνορο του ελληνισμού, μοιράστηκε την τύχη του υποδούλου γένους αλλά και τους κοινούς αγώνες του για ελευθερία. Η αρχή θα γίνει τον Ιούνιο του 1798 στο Βελιγράδι, όταν ο συνεργάτης και σύντροφος του Ρήγα Βελεστινλή, Ιωάννης Καραντζάς, από τη Λευκωσία, θα ακολουθήσει το δάσκαλο του μέχρι τέλους στο φρυκτό μαρτύριο. Η αυστριακή αστυνομία θα συλλάβει στις 19 Δεκεμβρίου 1797 στην Τεργέστη, ύστερα από προδοσία, τον Ρήγα. Λίγες μέρες αργότερα, θα συλληφθούν τα μέλη των συνωμοτικών πυρήνων στη Βιέννη και την Πέστη. Οι συλληφθέντες θα οδηγηθούν δέσμιοι στη Βιέννη, όπου θα γίνουν οδυνηρές ανακρίσεις. Επί σαράντα μέρες υπέστησαν φρικτά βασανιστήρια χωρίς κανένας να υποκύψει. Ο Ρήγας και οι εφτά σύντροφοί του, μαζί τους και ο Ιωάννης Καρατζάς, 31 ετών, στραγγαλίστηκαν μέσα στο κελλί τους, ύστερα από μυστικές οδηγίες της Πύλης, και οι σωροί τους ρίχθηκαν στο Δούναβη.

Πριν την επανάσταση του 1821 πολλοί Κύπριοι έγιναν μέλη της «Φιλικής Εταιρείας», με πρώτο τον Αρχιεπίσκοπο Κύπρου Κυπριανό που υποσχέθηκε οικονομική βοήθεια. Κι όταν ξεκίνησε ο μεγάλος εθνικός ξεσηκωμός οι Έλληνες της Κύπρου, έκαναν, όπως άλλωστε έκαναν πάντα, το καθήκον τους. Σημαντικές πράξεις ηρωισμού και αυταπάρνησης σημάδεψαν ανεξίτηλα τη συμμετοχή τους και σε εκείνο το μεγάλο ξεσηκωμό του γένους.

Τον Απρίλιο του 1821 πέφτουν στα χέρια των Τούρκων προκηρύξεις με επαναστατικό περιεχόμενο. Ο αιμοδιψής διοικητής Κουτσούκ Μεχμέτ ζητά και παίρνει ενισχύσεις από τον Σουλτάνο και την έγκριση να θανατώσει την εκκλησιαστική ηγεσία και τους προκρίτους στο νησί. Κρατώντας στο χέρι του το φιρμάνι του Σουλτάνου συγκεντρώνει με ύπουλα μέσα στη Λευκωσία τους πιο πολλούς από τον κατάλογο των προγραφών. Πρώτα απαγχονίζει τον Αρχιεπίσκοπο Κυπριανό και ακολούθησε η σφαγή των επισκόπων, των προκρίτων και πολλών λαϊκών.

Πνιγμένη στο αίμα η Κύπρος συνεχίζει να ενισχύει την Ελληνική Επανάσταση. Τον Ιούνιο του 1821 ο ψαριανός μπουρλοτιέρης Κωνσταντίνος Κανάρης αποβιβάζεται μυστικά στις ακτές της Αμμοχώστου και δυτικά της Κερύνειας, στη Λάπηθο, και παίρνει μαζί του τροφές, χρήματα αλλά και πολλούς εθελοντές. Άλλοι Θα καταφύγουν στην Ευρώπη και την επαναστατημένη Ελλάδα, όπου θα συστήσουν επαναστατικές επιτροπές και στρατιωτικούς πυρήνες. Με μπροστάρηδες κυρίως τους επισκόπους και άλλους ιερωμένους που υπηρετούσαν σε διάφορες εκτός Κύπρου περιοχές.

Όταν σκεφτούμε ότι η Κύπρος το 1821 είχε περίπου 80 χιλιάδες ελληνικό πληθυσμό (και μόνο 20.000 Τούρκους) και στα αρχεία του ελληνικού κράτους βρίσκουμε ότι συμμετείχαν στην επανάσταση του 1821 γύρω στους χίλιους αγωνιστές από την Κύπρο, μπορείτε να καταλάβετε πόσο μεγάλη ήταν η συνεισφορά αυτού του κόσμου σε αυτό τον αγώνα. Και μάλιστα ενώ η Φιλική Εταιρεία που είχε επικοινωνήσει με τους Κύπριους φιλικούς από το 1812, ζήτησε η βοήθεια για τον αγώνα, λόγω της εγγύτητας της Κύπρου με τη Μέση Ανατολή που κατεχόταν από τους Οθωμανούς, να περιοριστεί μόνο σε υλικά μέσα.

Οι Κύπριοι μεμονωμένα, αλλά και ομαδικά έλαβαν μέρος σε πολλές μάχες και συνέβαλαν στη θετική έκβαση τους. Μνημονεύουμε εδώ τον Κύπριο επίσκοπο Δημητσάνας Φιλόθεο, που παραμονές της επανάστασης κλήθηκε στην Τριπολιτσά, φυλακίσθηκε από τους Τούρκους και πέθανε μέσα στο κάτεργο λίγο πριν ο Κολοκοτρώνης απελευθερώσει την πόλη, και τον Νικομηδείας Αθανάσιο Καρύδη από τη Λάρνακα, στενό συνεργάτη του εθνομάρτυρα πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄, που οδηγήθηκε στα ικρία στις 10 Απριλίου 1821 και παρόλο που’ χε παραδώσει το πνεύμα στην πορεία προς την αγχόνη το νεκρό του σώμα κρεμάστηκε στον καθορισμένο χώρο!

Ο Ζαχαρίας Λεοντής, ο Φίλιππος Γεωργίου και ο Ιωάννης Τσολάκης ήταν γνωστοί Κύπριοι φιλικοί, οι οποίοι συνελήφθησαν στην πόλη Οργκιεβ από την Ρωσσική αστυνομία και υπήρξαν συμπολεμιστές του Υψηλάντη στην Μολδοβλαχία. Άλλοι Κύπριοι φιλικοί ήταν ο Χαράλαμπος Μάλης, ο οποίος μυήθηκε από τον Παπαφλέσα, Τα τρία αδέλφια Νικόλαος, Θεόφιλος και Κυπριανός Θησέως. Ο Νικόλας υπηρέτησε ως υπασπιστής του Υψηλάντη και οι Κυπριανός και Θεόφιλος έλαβαν μέρος σε πολλές μάχες σε διάφορα μέρη της Ελλάδας.

Ο Μιχάλης Κυπραίος ήταν ένας από τα πρωτοπαλλήκαρα του στρατηγού Μακρυγιάννη, ο οποίος με τις ενέργειες του, έσωσε τους 1180 πολιορκημένους του Νεοκάστρου, όταν εθελοντής πέρασε κολυμπώντας τις γραμμές του εχθρού και έδωσε τα μηνύματα που έπρεπε στην αγγλική φρεγάδα. Ο αγωνιστής αυτός σκοτώθηκε το 1825 στη μάχη των Μύλων του Άργους.

Στην μάχη της Τριπολιτσάς υπήρχε συμμετοχή τεσσάρων τουλάχιστον μαχητών Κυπρίων, του Ιωάννη Γεωργίου, του Χρήστου Μιχάηλου (υπαξιωματικού), του Ιωάννη Κυπρίου (λοχαγού) και του Ιωάννη Κυπρίου. Σε μαρμάρινη πλάκα στο Ιστορικό Πάρκο Μεσολογγίου μαρτυριέται ο θάνατος επτά Κυπρίων κατά την ηρωική έξοδο. Ο Ιωάννης Σταυριανού από την Λόφου της Λεμεσού, ο οποίος εξόπλισε με δικά του έξοδα πολλούς Κύπριους και Κρήτες για να αγωνισθούν για την απελευθέρωση του γένους, υπασπιστής του Γεωργίου Καραϊσκάκη, ήταν παρόν στην μάχη των Αθηνών, στα απομνημονεύματα του μάλιστα υποστηρίζει ότι ο Καραϊσκάκης κτυπήθηκε πισώπλατα από αδελφικό χέρι.

Στις επιχειρήσεις εναντίον του Κιουταχή, που πολιορκούσε την Ακρόπολη το 1827, πολέμησαν και έπεσαν πολλοί Κύπριοι. Στον κατάλογο των 300 αγωνιστών, οι οποίοι αποτέλεσαν την Ιόνιο φάλαγγα συμπεριλαμβάνονται και 19 Κύπριοι. Στην άλωση της Τριπολιτσάς μαρτυρείται η συμμετοχή αρκετών Κυπρίων.

Τη μαζική συμμετοχή των Κυπρίων στις επαναστατικές δυνάμεις της Ελλάδας μαρτυρούν σε δηλώσεις, επιστολές τους, στα απομνημονεύματα τους και άλλα γραπτά κείμενα τους, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο Μακρυγιάννης, ο Νοταράς, ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, ο Γιατράκος και άλλοι. Πολλά σώζονται στα επίσημα Ελληνικά Αρχεία για τους Κύπριους αγωνιστές και τον ηρωισμό τους. Χαρακτηριστικά αναφέρω το ιστορικό αρχείο του Υπουργείου Εξωτερικών, το αρχείο ιστορικής και Εθνολογικής εταιρείας, το αρχείο της Βουλής, κ.ά.

Η Κύπρος είναι παρούσα και καταθέτει την άποψη της και στις συζητήσεις για το μέλλον του νέου ελληνικού κράτους. Το 1825 στέλνει αντιπροσώπους στις Ελληνικές Εθνοσυνελεύσεις και το 1827, με την καταστροφή του τουρκικού στόλου στο Ναυαρίνο, κάνει όνειρα για λύτρωση και εθνική αποκατάσταση. Ήλθε όμως και πάλιν η σκληρή τουρκική απάντηση με νέες μαζικές σφαγές σ’ ολόκληρο το νησί. Όπως γράφει ο Κορδάτος, η σφαγή του 1827 έβαψε στο αίμα την Μεγαλόνησο και έφριξαν οι προοδευτικοί Ευρωπαίοι, όταν έμαθαν τα εγκλήματα και τις βαρβαρότητες αυτές των Τούρκων.

Για την συμμετοχή της Κύπρου στον αγώνα Λευτεριάς του ΄21 μπορούν να γραφτούν αμέτρητες σελίδες…. Ιστορίες εθνικής ενατένησης, περηφάνιας και προσφοράς της νήσου των Αγίων και των Ηρώων που δήλωνε και δηλώνει πάντα παρούσα σε κάθε εθνικό προσκλητήριο. Το τέλος του αγώνα ωστόσο θα βρει τον Κυπριακό Ελληνισμό να συνεχίζει να υποφέρει κάτω από τον οθωμανικό ζυγό και τις ελπίδες του για εθνική αποκατάσταση να χάνονται μέσα στις  προφητείες για το ξανθό γένος και την πίστη στην ομόδοξη ορθόδοξη Ρωσία που αποδεδείχθηκαν ξανά φρούδες ελπίδες. Το σεφέρι της λευτεριάς που γαλβάνιζε ξανά τη Μεγάλη Ιδέα και οιστρηλατούμε τόσο τον ελεύθερο όσο και τον υπόδουλο Ελληνισμό, δεν ήταν παρά μόνο ένα πουκάμισο αδειανό χωρίς την Ελένη και την Τροία.

Έστω και έτσι, όμως, η 25η Μαρτίου έθεσε τα θεμέλια μέσα σε επώδυνες συνθήκες για τη γέννηση του νέου ελληνικού κράτους. Αποτέλεσε την αφετηρία, με την παράδοση που δημιούργησε, για τη μετέπειτα απελευθέρωση και άλλων ελληνικών εδαφών. Τα δραματικά, τα φωτεινά, αλλά και τα σκοτεινά γεγονότα της εθνεγερσίας δεν παύουν να είναι το κρυφό σχολειό κάθε Έλληνα που θέλει να στοχάζεται σωστά για τη μοίρα του τόπου του. Συμπυκνωμένες βρίσκουμε μέσα στο οκτάχρονο διάστημα του αγώνα, όλες τις όμορφες, ακόμα και τις άσχημες, στιγμές του Γένους. Χωρίς την εθνικοαπελευθερωτική επανάσταση της 25ης Μαρτίου, ο Ελληνισμός ως εθνική οντότητα θα αποτελούσε υπόθεση ιστορικής αναδίφησης και μελέτης γλωσσολογικής και εθνολογικής έρευνας, εγκυκλοπαιδικής και αρχειακής καταγραφής. Όχι όμως υπαρκτή εθνική οντότητα του σήμερα. Ας θυμηθούμε τους λαούς που μεγαλούργησαν κι όμως αυτό δεν απέτρεψε την εξαφάνιση τους!

Το 1821 υπήρξε ακόμα το φωτεινό παράδειγμα και για τον Εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα της Ε.Ο.Κ.Α. του 1955-59. Δίπλα στον Διάκο η Κύπρος παρέταξε τον Αυξεντίου, τον Μάτση, τον Παλληκαρίδη και άλλους πολλούς Ήρωες που μέθυσαν με το αθάνατο κρασί το ΄21. Δίπλα στο Αρκάδι και τη Γραβιά η Κύπρος παρέταξε τις αγχόνες της αγγλικής καταισχύνης, το Δίκωμο, το Λιοπέτρι, το Μαχαιρά… Ένα υπέροχο αγώνα που προδόθηκε ξανά για να οδηγήσει σε μια φαλκιδευμένη, δυστυχώς, εν πολλοίς ανεξαρτησία που επέφερε τα δεινά της μέχρι σήμερα συνεχιζόμενης κατοχής, ύστερα από το προδοτικό πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή που ακολούθησε.

Σήμερα παρά ποτέ, η αναδρομή στις μεγάλες στιγμές της εθνεγερσίας, η μελέτη των έργων των ημερών της επανάστασης του 1821 είναι η προσφορότερη μέθοδος αυτογνωσίας για κάθε στοχαζόμενο Έλληνα. Μας προσφέρει τα φωτεινότερα παραδείγματα των αρετών μας, την απίστευτη αντοχή της ιστορικής μας συνείδησης, την πίστη μας στην Ιδέα του έθνους, την πρωτοβουλία και τη δύναμη της προσωπικότητας των Ελλήνων.

Εμπνευσμένοι από την αθάνατη γενιά του ΄21 και τον πρώτο εκ μητρός Κύπριο (από τη Λεμεσό) Κυβερνήτη της Ελλάδας Ιωάννη Καποδίστρια, ας στείλουμε το μήνυμα προς όλους όσοι απεργάζονται τη συρρίκνωση του έθνους, προς όσους προσβλέπουν στον αφανισμό μας, πως οι Έλληνες αγαπούν όσο τίποτε άλλο την ειρήνη, γνωρίζουν όμως με ευψυχία και τόλμη να υπερασπίζονται τα ιερά και τα όσια της φυλής τους…

Βιβλιογραφία:

  1. Άγγελος Παπακώστας, «Η συμβολή της Κύπρου εις την Επανάστασιν του 1821».
  2. Επετηρίδα Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών Κύπρου.
  3. Μαρία Παντελιού, «Οι Κύπριοι στην Επανάσταση του 1821».
  4. Ν.Γ.Κυριαζή, « «Exerpta Cypria», Κυπριακά Χρονικά.
  5. Βικιπαίδεια.
  • Επίκουρος καθηγητής στο Τ.Ε.Ι. Λάρισας

Από το Μονάγρι Λεμεσού – a.avgoustis@hotmail.com

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.